كويت : كويت . پاكستان : از جمله اسلام آباد ، لاهور ، سرگودها ، فيصل آباد ، كوئه سمايه ، كوئه ادو ، ديره غازيخان ، ملتان ، پروسپال ، حافظ آباد ، جسارا ، شاهيرود ، خوشاب ، كهرود ، جهنگ ، كبيرواله ، كانومكى ، اسكرود ، شگهر ، حيدر آباد ، خير پور ، كراچى ، نارنك ، گوهر و الا ، وزير آباد ، ميان والى و تسرشگر . افغانستان : كابل ، هرات ، مزار شريف ، قندهار ، يكاولنگ ، بهسود ، داى زنگى ، بلخ ، سرپل ، بوئين قره ، بلخاب و سنگ چارك . هند : از جمله لكهنو ، حيدر آباد ، فيض آباد ، بنارس ، دهلى ، جانپو ، اللّه آباد ، بمبئى و كلكته . در تركيه نيز گرچه جمعيت شيعه بسيار است اما به علت تسلط نظام ضد اسلامى كمالى « 1 » از وجود حوزهء علمى علنى و رسمى اطلاعى ندارم . در كشورهاى ديگر نيز خصوصاً كشورهاى آفريقايى ، جاوه ، اندونزى ، تايلند و رنگون ، به خصوص چين كه جمعيت شيعه ، طبق يك احصائيه كه مربوط به سى سال پيش است ، يازده ميليون نفر بوده است و امروز به طور حتم اين آمار بيشتر است شيعيان برنامه‌ها و مدارسى دارند كه اينجانب به طور تفصيل و تحقيق از برنامه‌هاى آنها و اينكه در سطح يك حوزهء علمى كامل مىباشند يا نه ، اطلاعات لازم را ندارم . از شيعه در كشورهاى مسلمان نشين - كه تحت سيطره و نفوذ شوروى قرار دارند و شايد احصائيهء آنها ، كه قبل از سقوط رژيم تزارى متجاوز از ده ميليون بوده ، امروز حدود سى ميليون باشد - متأسفانه به واسطهء وضعيتى كه در آن كشورها برقرار است اطلاعى نداريم با مسلمان‌هاى خارج از شوروى ارتباطى كه تحت كنترل و نظارت دقيق حكومت نباشد و ندارند ، رفت و آمد آنها با كشورهاى اسلامى تقريباً قطع است ؛ با اينكه در

--> ( 1 ) . نامبرده مصطفى كمال پاشا ، آتاتورك ( 1881 م - 1938 م ) سياستمدار و نخستين رئيس جمهورى ترك ( 1923 تا 1938 م ) و بنيانگذار تركيه جديد است .